prof.dr. Jeanine Roeters van Lennep 

Prof.dr. Jeanine Roeters van Lennep, sinds 2025 hoogleraar cardiovasculaire preventie met focus op sekse-specifieke factoren bij het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, deed tijdens haar studie een interessante waarneming. Als vakantiebaantje zette ze een database voor cardiologen op. Daarbij viel haar op dat vermeldingen over hart- en vaatziekten bij mannen en vrouwen verschillend waren. Het werd de inspiratie voor haar promotieonderzoek en haar verdere loopbaan, en uiteindelijk - samen met een collega -  de oprichting van het “Netherlands Women’s Health Research & Innovation Center”. Sekse en gender hebben grote invloed op medisch onderzoek, herkennen van klachten en het behandelen ervan. Sekse slaat op de biologische verschillen, terwijl gender meer de sociologische verschillen benadrukt.

Biologische verschillen tussen mannen en vrouwen zijn er ruimschoots. Als voorbeeld noemde ze de microglia, cellen in hersenen en ruggenmerg. Vrouwelijke microglia reageren feller op prikkels en mannelijke microglia laten een beduidend ander vetmetabolisme zien. Ook bij proefdieren zijn verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke dieren goed te zien. Vrouwelijke muizen bijvoorbeeld hebben een cyclus van vier tot vijf dagen en maken daardoor voortdurend hormonale wisselingen door. Dat is ook een belangrijke reden dat voor onderzoek vaak mannelijke muizen gebruikt worden. De resultaten van dat onderzoek worden echter als algemeen geldend beschouwd.

Roeters van Lennep heeft onderzocht of en hoe wetenschappers sekse in hun studies rapporteren. Dat blijkt met name in de celbiologie maar 60% te zijn, bij studies met dierproeven ongeveer 80% en bij studies met mensen ongeveer 90%. In registratiestudies zitten vaak meer mannen dan vrouwen, waardoor vrouwen betrekkelijk onzichtbaar zijn.  Die ‘onzichtbaarheid’ is ongewenst, omdat vrouwen gemiddeld langer leven dan mannen maar ook langer in slechte gezondheid. “Men die quicker, women die sicker” is in de medische wereld een gevestigde uitdrukking. Vrouwen zijn ook tijdens hun werkzame leven vaker ziek. Er is dan ook een economisch argument om de gezondheidskloof tussen mannen en vrouwen te dichten: dat zou naar schatting 12 miljard euro per jaar op kunnen leveren. Ze vindt het dan ook teleurstellend dat minder dan 3% van het Nederlandse onderzoeksbudget naar vrouwgerelateerd onderzoek gaat. Een van de redenen waarom het Netherlands Women’s Health Research & Innovation Center is opgericht, is dan ook om het belang van specifiek onderzoek bij vrouwen te benadrukken.

In haar werk als hoogleraar op het gebied van hart- en vaatziekten komt ze ook belangrijke verschillen tussen mannen en vrouwen tegen. In de kransslagaderen van het hart blijken vrouwen veel meer aandoeningen op microschaal te hebben dan mannen, wat veel minder goed te diagnosticeren is. De klachten die vrouwen rapporteren zijn dan ook anders dan bij mannen: duizelig, pijn op schouderbladen, slecht slapen en zo meer. Daardoor vallen de ‘typische’ symptomen bij hartfalen veel minder op, met de kans dat bij vrouwen niet of te laat wordt geconstateerd dat ze een hartprobleem hebben.

Ook bij onderzoek naar bijwerkingen van medicijnen die veel aan hart- en vaatpatiënten worden gegeven, bijvoorbeeld statine als cholesterolverlager, blijkt dat vrouwen meer en andere bijwerkingen hebben. In een recente studie over bijwerkingen van statine had 17% van de patiënten bijwerkingen, maar dit was 22% bij vrouwen en 14% bij mannen. Dit soort problemen spelen ook buiten haar vakgebied en het doel van haar werk is dan ook dat er gender- en sekse-sensitieve zorg komt.

De eerste vraag na de pauze ging over onze kennis op het gebied van verschillen tussen mannen en vrouwen: hoeveel weten we daarover? Veel, maar niet genoeg, aldus Roeters van Lennep. Er is veel kennis op het gebied van verschillen in hormonen, chromosomen en vooral fysieke eigenschappen. Met name op het gebied van genderverschillen weten we nog heel veel niet. De volgende vragen gingen op die verschillen door. Zo is de werking van medicijnen en het optreden van bijverschijnselen tussen mannen en vrouwen verschillend. Bij slaapmedicatie bijvoorbeeld zijn de verschillen dermate groot dat mannen en vrouwen tegenwoordig verschillende doseringen krijgen. In vrijwel elk medisch specialisme loopt de kennis over sekseverschillen enorm achter, zo lichtte Roeters van Lennep toe op een volgende vraag. Dat komt omdat de literatuur vaak niet goed genoeg splitst in resultaten bij mannen en vrouwen. Daar valt nog een hoop te doen. Tenslotte vroeg een bezoeker of er een verschil is in bereidheid om mee te doen aan medische studies, vooral gezien het groeiende wantrouwen in de samenleving ten opzichte van de (medische) wetenschap. Roeters van Lennep beaamde die verandering en stelde dat het dan ook heel belangrijk voor onderzoekers is om dicht bij de mensen en de patiënten te blijven en veel informatie uit de praktijk te halen.

Christa Hooijer leidde, voor het laatst als moderator, de discussie, en Dubio verzorgde de muziek.

Tekst Ynte Schukken en Huub Eggen, fotografie Huub Eggen.

« bekijk ook de aankondiging van deze avond

« terug naar overzicht terugblikken 2026